واردات خودروهای کارکرده در جهان

اقتصاد کشورهای در حال توسعه با بحران‌های متفاوتی رو‌به‌روست. واردات خودروهای کار‌کرده در جهان از جمله مواردی است که می‌تواند در بهبود این اقتصاد، کمک کند.بهتر است قبل از پرداختن به شرایط موجود برای واردات خودرو‌های کار‌کرده به خاک کشورمان، این موضوع را از جوانب مختلف مورد بررسی قرار دهیم:

اولین مورد، صادرات از کشور مبدأ است که اصولاً شامل کشورهای ثروتمندی از جمله آمریکا، ژاپن و برخی از کشورهای اروپایی می‌شود.ماهانه کشتی های بارگیری در بنادر بزرگ جهان، خودروهای مستعمل را بار زده و برای فروش به مقصدهای نه چندان گران جهان می‌رسانند.بر اساس آماری که محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP)  انتشار داده تا کنون 14 میلیون وسیله نقلیه به کشورهای کم‌درآمد و متوسط صادر شده است که گاهی بیشترین آمار صادرات، مربوط به آفریقا بوده است.

تعدادی  از این خودروهای قدیمی و کارکرده به دلیل مصرف سوخت بالا و تولید آلایندگی بیش از اندازه، نباید در مسیر واردات خودروهای کارکرده قرار بگیرند چرا که این خودروها، موتورهای ناکارآمدی دارند که منبع تولید ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن هستند.

ولی با اینکه شرایط و قوانین کشورهای توسعه یافته، سعی در رعایت استانداردهای محیط زیستی دارند ولی خرید و فروش چنین خودروهایی با مشکل خاصی رو‌به‌رو نمی‌شود.قوانینی که مربوط به سن و شرایط واردات خودروهای کارکرده وجود دارد دچار تناقض عجیبی است. این تناقض باعث شده تا 80 درصد اقدام های صادرات و واردات خودروهای کارکرده با استانداردهای اروپایی تفاوت داشته باشد.

در این مقاله وبلاگ خودروفرسوده قصد داریم بیشتر به موضوع خودروهای کار‌کرده و واردات و صادرات آن‌ها بپردازیم.

جین آموکو به عنوان یکی از نویسندگان گزارش سازمان ملل، درباره خودروهای کارکرده اذعان داشته:

«در سال 2017، میانگین سنی خودروهای دیزلی وارداتی به اوگاندا بیش از 20 سال بوده است. در حدود 30 کشور در آفریقا محدودیت سنی برای خودرو وجود ندارد».

در واقع  طبق گزارش و پیشنهاد UNEP باید برای صادرات و واردات خودروهای کارکرده، استاندارد مشخصی وجود داشته باشد. واردات خودروهای کارکرده‌ای که در جاده های کشور فروشنده هم قابل حمل و استفاده نیست، بی شک نشان دهنده وضع استانداردهای حداقلی است.

شاید بتوان گفت این بخش از موضوع واردات خودروهای کارکرده، غیر اخلاقی‌ترین بخش آن است.

به همین علت تعدادی از کشورهای آفریقایی در حال انجام اقداماتی برای مقابله با این موضوع شدند.

البته در اروپا، می‌توان گفت تنها کشوری که در مقام رسیدگی به این موضوع برآمد، هلند بوده ولی همان‌طور که خوب می‌دانیم، یک دست صدا ندارد.

مسلما صادرات خودروهای قدیمی می‌تواند گزینه‌ای ارزان و مطلوب برای کشورهای در حال توسعه و گزینه‌ای بهتر برای خلاصی کشورهای غنی از دست این خودروهای مستعمل باشد ولی این اتفاق هم باید با رعایت اصول فنی و محیطی همراه باشد.

واردات خودروهای کارکرده در ایران

می‌رسیم به مبحث پرهیجان واردات خودروهای کارکرده در کشور عزیزمان ایران که پس از سالها بحث و گفتگو در این حوزه هنوز به نتیجه قابل توجهی نرسیده است. یکی از تصمیمات قابل توجهی که در این زمینه گرفته شده است، شرط دریافت گواهی اسقاط خودرو برای واردکنندگان خودروی اسقاطی است.

مسلما واردات خودروهای کارکرده در ایران، می تواند تاثیرات گوناگونی بر روی بازار داخلی خودرو داشته باشد. این تاثیرات چه به صورت مثبت و چه به صورت منفی به هر حال به عوامل مختلفی بستگی دارد.

تاثیرات مثبت واردات خودروهای کارکرده

مهمترین تاثیر واردات خودروهای کارکرده، کاهش قیمت انواع خودروها چه نو و چه دست دوم است. با این اتفاق، رقابت در بخش های مختلف در بازار خودرو، بالا گرفته و نهایتا نتیجه به کاهش قیمتها منتهی می‌شود و اگر این افزایش در تنوع خودروهای کارکرده اتفاق بیفتد شاهد افزایش تنوع خودرو در بازار و بالاخره کاهش قیمت چشمگیری در قیمتهای موجود خواهیم بود.

نظر بسیاری از کارشناسان بر این است واردات خودروهای کارکرده خیلی بهتر از ورود و مونتاژ قطعات منفصله‌‌ای است که نهایتا به تولید یک خودرو در داخل کشورمان می‌‌انجامد.

تاثیرات منفی واردات خودروهای کارکرده

یکی از مسائلی که در واردات خودروهای کارکرده قابل توجه است، نوع کیفیت این خودروهاست. کیفیت پایین می‌تواند تاثیر نامطلوبی بر نظر مصرف‌کننده داشته باشد و به مرور، اعتماد او از تمایل برای خرید خودروهای دست دوم سلب شود. این نارضایتی، خود می‌تواند سبب رکود بازار ماشین‌های کارکرده شود.

مورد بعدی که باید به آن پرداخت، تاثیر منفی واردات خودروهای کارکرده بر تولید داخلی خودرو در کشور است.

این گونه به نظر می‌رسد کاهش تقاضا در کارخانه‌های خودروسازی داخلی منجر به کاهش و در نتیجه ایجاد بیکاری خواهد بود.

یادمان نرود یک خودروی کارکرده هر چه باشد خودرویی است که سالها استفاده شده و ممکن است دچار مشکلاتی از جمله مصرف سوخت بیشتر و ایجاد آلودگی بیشتر شود.

مشکل خدمات پس از فروش، یکی دیگر از معضلاتی است که با آن رو‌به‌رو خواهیم شد. روشن و واضح است این خدمت، شامل ماشینهای کارکرده وارداتی نمی‌شود.

شرایط واردات خودروهای کارکرده در ایران

بیست و هفتم تیر‌ماه بود که سخنگوی دولت اینگونه اعلام کرد: واردات خودرو برای عموم مردم امکان‌پذیر خواهد بود. البته این خبر بر روی این موضوع تاکید داشت که این قانون شامل تنها خودروهایی می‌شود که از مدل 2019 بالاتر هستند چرا که تنها این خودروها موفق به عبور از استانداردهای اروپایی خواهند شد.

اولین موضوعی که درباره واردات خودروهای کارکرده در مرداد 1403 مطرح شد، عدم شرط داشتن خودروی فرسوده برای متقاضیان خودروی وارداتی بود.

رئیس ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده در خصوص این مطلب بیان کرد:

درخواست‌کننده خودروی وارداتی در زمان ترخیص خودرو و شماره‌گذاری آن می‌تواند به سامانه ستاد نوسازی مراجعه کرده و گواهی اسقاطی را از مرکز اسقاط خودرو به مبلغ 35 میلیون تومان خریداری کند. بعد از این مجوز شماره‌گذاری خودروی وارداتی به او داده شده و ترخیص خودرو امکان‌پذیر می‌شود.

البته فرد متقاضی با توجه به نوع خودروی انتخابی و رتبه انرژی که این ماشین داراست، باید 2 الی 7 گواهی اسقاط، ارائه دهد.

نکته قابل توجه، ارائه تخفیف در گواهی اسقاط خودرو شامل اسقاط تاکسی برای خرید خودروهای هیبریدی و برقی است.

به این معنا که مصرف‌کنندگان می‌توانند از این فرصت ویژه برخوردار شده و خودرویی را خریداری کنند که میزان آلایندگی آن کمتر است و در نتیجه عوارض کمتری بابت شماره‌گذاری بپردازند.

خبرگزاری تسنیم گزارش می‌دهد: طبق آیین نامه‌ای که برای واردات خودروهای کارکرده منتشر شد، سن این خودروها باید بین 3 تا 5 سال باشد و سفارش هر خودرو باید قبل از ورود به گمرک، ثبت شده باشد.

و نکته دیگر این که واردکننده تا مدت زمان 5 سال حق فروش و واگذاری خودروی وارداتی را ندارد.

آیین‌نامه واردات خودروهای کارکرده

واردات خودروهای کارکرده موضوعی بود که از حدود سال 1397 تا کنون در حال نوسان بین مجلس، بازار و دولت قرار گرفت و بالاخره در تاریخ 16 خرداد 1401 قانون واردات خودرو از سوی مجلس شورای اسلامی به مدت 5 سال به دولت تحویل شد. در این آیین نامه نیز بر موضوع اسقاط خودرو (برای مثال اسقاط خودرو سنگین)تاکیده شده است.

در شهریور 1402 جزئیات آیین‌نامه تنظیمی وزارت صمت برای واردات خودروهای کارکرده منتشر شد ولی با گذشت یک ماه، تغییراتی در آن صورت گرفت.

با هم بخشی از مفاد این آیین نامه را مرور می‌کنیم.

• واردات خودروهای کارکرده با ارز شخصی ممنوع است.
• واردات خودرو توسط اشخاص حقیقی فقط با ارائه کارت بازرگانی میسر خواهد بود.
• محدودیتی که برای حجم موتور در نظر گرفته تا 2500 سی‌سی بوده و بیشتر از آن ممنوع است.
• خودروهای کارکرده وارداتی شامل خودروهای سرقتی نخواهد بود و واردکننده باید نسبت به رعایت این مساله نهایت تلاش خود را انجام دهد.
• خودروهای وارداتی کارکرده باید دارای مجوز سازمان ملی استاندارد باشد.
• عمر خودروهای وارداتی نباید از 5 سال بیشتر باشد و کارکرد این خودروها هم باید 100 کیلومتر باشد.
• ثبت سفارش هر خودروی وارداتی منحصر به ارائه گواهی اسقاط است.
• ارائه خدمات پس از فروش از سوی شرکت‌های واردکننده الزامی است.
• قبل از ورود خودرو به داخل کشور باید مراحل ثبت سفارش، تکمیل شده باشد. امکان ثبت سفارش پس از ورود به کشور، غیرممکن است.

هزینه واردات خودروهای کارکرده

هزینه واردات خودروهای کارکرده بر اساس یک معیار مشخص تعیین می‌شود که این معیار همان حجم موتور خودرو است. خوب است بدانید حجم موتور خودروها بین 20 تا 175 درصد است.

رابطه زنجیره‌مانندی بین تعرفه این خودروها و قیمت مصرف‌کنندگان این ماشین‌ها قرار دارد.

حکایت هزینه واردات خودروهای کارکرده، سر درازی پیدا کرد. بالا و پایین شدن اخبار مربوط به این موضوع باعث شد تا در سال 1402 با اینکه قانونش تصویب شده بود اما از آیین‌نامه اجرایی آن نه خبری شد و نه ابلاغی در این مورد صورت گرفت.

تا اینکه قصه به سال 1403 کشیده شد و آیین‌نامه واردات خودروهای کارکرده به تصویب رسید.

گمان می‌رود تعرفه‌ای که قرار است اعلام شود طبق همان تعرفه قبلی تعریف شود.

قبل از این، هزینه واردات خودروهای کارکرده برای خودروها با حجم موتورهای مختلف با درصدهای متفاوتی اعلام شده است.

اگر بخواهیم هزینه حمل یک خودرو را از یکی از کشورهای جنوب کشور به ایران مورد بررسی قرار دهیم مبلغی در حدود هزار دلار برآورد می‌شود پس اگر تعرفه 95 درصدی را برای یک خودروی 1500 الی 2000 سی‌سی در نظر بگیریم باز هم قیمت خودروهای کارکرده خیلی کمتر از قیمت خودروهای بازار داخلی می‌شود. می‌توان یکی از علتهای استقبال از طرح واردات خودروهای کارکرده همین باشد.

توقف واردات خودروهای کارکرده تا اطلاع‌ثانوی

با توجه به اعلام روابط عمومی بانک مرکزی، تصمیم هیات محترم وزیران مبنی بر تبصره 3 ماده 11 الحاقی به قانون ساماندهی صنعت خودرو در سال 1402 مورد تصویب قرار گرفت.

مفاد این آیین نامه وضع و در معرض اجرا قرار گرفت ولی این ماجرا به سرانجام نهایی نرسید چرا که در همین گیر و دار اجرایی شدن این قانون و آیین‌نامه از سوی بانک مرکزی، ابلاغیه‌ای با این مضمون منتشر شد.

«با عنایت به ضرورت تشکیل کارگروه، لزوم تنظیم فرآیند احراز و تایید منشاء ارز از سوی این بانک و تهیه و ابلاغ ضوابط مربوط به افتتاح و معدل حساب ارزی توسط بانک مرکزی، به کلیه اشخاص حقوقی و حقیقی توصیه می‌شود تا قبل از تنظیم آیین‌نامه، دستورالعمل و ضوابط اجرایی آن و تایید برنامه واردات توسط کارگروه، از هرگونه اقدام برای واردات خودرو کارکرده اجتناب نمایند».  امیدواریم واردات خودروهای کارکرده که به افزایش انگیزه برای فروش خودرو فرسوده کمک می‌کنند، هر چه زودتر به اجرا درآید.

سخن آخر

همان‌طور که پیشتر گفته شد، شرایط و هزینه واردات خودروهای کارکرده، باعث ایجاد تاثیرات وسیعی در بازار خودرو خواهد بود.

تمامی این تاثیرات به نوع قوانینی که در این‌باره قابل بیان و اجراست بستگی دارد. کیفیت این خودروهای نه چندان نو و نیاز مصرف‌کنندگان در چگونگی و ایجاد یک نتیجه مطلوب در این واردات قابل تامل است.

یک مصرف‌کننده برای رسیدن به یک نتیجه درست باید بتواند این اتفاق را مورد تجزیه و تحلیل درستی انجام دهد. ممکن است واردات خودروهای کارکرده برای کشور، نوید شکوفایی اقتصادی در پیش داشته باشد ولی مسلما نفع مصرف‌کننده در این سودا، باید در اولین پله قرار گیرد. در این بین هزینه واردات خودروهای فرسوده نیز از مهمترین ارکان این اتفاق به شمار می‌رود.